Paul Magnette beslist wel degelijk over alle kerncentrales

Paul Magnette zegt in het nieuws dat hij de ministerraad zal vragen om enkel een beslissing te nemen over de levensduurverlenging van de eerste drie kerncentrales die normaal gezien zouden sluiten in 2015.  Die eerste drie zouden volgens hem 10 jaar langer mogen open blijven.  Over de andere centrales wil hij vandaag geen uitspraken doen: dat is te vroeg.

Dit is misleidend van Paul Magnette, en bovendien erg hypocriet.  De eerste drie centrales 10 jaar verlengen impliceert dat we vijf (5!) kerncentrales zouden moeten sluiten in 1 jaar, namelijk in 2025. Samen is dat zo’n 4000 MW.  En dat kan je niet zomaar afzetten, het is pakweg 1/4 van het hele elektriciteitspark.  Dit zomaar doen betekent kaarsjes aansteken, geen e-mail meer, en wie weet BASF dat in de lucht vliegt.  De beslissing over de eerste 3 impliceert dus noodzakelijkerwijs ook dat de laatste twee zullen moeten verlengd worden. Helemaal niet waar dus dat het alleen maar over de eerste drie gaat.  De hele, volledige wet op de kernuitstap is door de regering in de papierversnipperaar geschoven.

Overzicht van de voorziene sluiting in de Wet op de kernuitstap:

2015

• Doel 1 (392 MW), industriële ingebruikname: 15 februari 1975
• Tihange 1 (962 MW), industriële ingebruikname: 1 oktober 1975
• Doel 2 (392 MW), industriële ingebruikname: 1 december 1975

2022

• Doel 3 (1066 MW), industriële ingebruikname: 1 oktober 1982

2023

• Tihange 2 (960 MW), industriële ingebruikname: 1 februari 1983

2025

• Doel 4 (985 MW), industriële ingebruikname: 1 juli 1985
• Tihange 3 (1015 MW), industriële ingebruikname: 1 september 1985

PS: bij het aanschakelen van Doel 3 in 1982 ontstond er een black out die tot in Zweden voelbaar was.  Of om maar te zeggen hoe kwetsbaar ons systeem is.

Waarom zijn de kerncentrales zo interessant voor Electrabel?

Electrabel verdient een pak geld aan de kerncentrales.  Zij hebben er alle belang bij om de regering te overtuigen om zo toch maar langer open te houden.  Dat is alvast goed gelukt.  En nu zwaait Paul Magnette met een paar honderden miljoenen.  Lijkt veel, maar het is een habbekrats.

Op de vrijgemaakte markt wordt de elektriciteitsprijs bepaald aan de hand van marginale kost.  Dit wil zeggen: op basis van de kosten van de laatste installatie die aangeschakeld moet worden om aan de vraag te voldoen.  Kerncentrales produceren basislast zoals dat heet in het jargon.  Zij produceren continu, aan een bijna vol vermogen.  Om te matchen aan de vraag worden meer regelbare installaties aangezet.  In België is dat meestal gas.  Die laatste centrale bepaalt de uiteindelijke prijs.  In België is dat dus meestal een gascentrale.

Kernenergie produceren kost niet veel aan de producent. De centrale is immers afgeschreven.  Het gaat over zo’n 15 à 25 euro per MWh.  Die elektriciteit wordt echter verkocht aan 65 à 75 euro per MWh.  Die prijs komt stand omdat je moet uitgaan van de kosten van de laatste centrale, en dat is nooit die goedkopere kerncentrale.  Met andere woorden: een mooie marge van zo’n 50 euro.  Vroeger in het controlecomité mocht Electrabel daar zo’n 10 euro van houden, dat werd beschouwd als een billijke winst.  Met de liberalisering was er geen controlecomité meer, sindsdien wordt de prijs dus bepaald door de “vrije markt”, dus aan de hand van marginale kost.  Electrabel heeft dus 40 meer dan vroeger.

Jaarlijks wordt er in ons land zo’n 45 – 50 TWh aan nucleaire elektriciteit geproduceerd.  Vermenigvuldig dat met die “nucleaire rente”, en je komt, afhankelijk van de vork die je neemt, op bedragen tussen 1,5 en 2 miljard per jaar.

Als ik Paul Magnette hoor zeggen 500 miljoen of 250 miljoen zomaar forfaitair, dan vraag ik me af of die man wel weet waar hij mee bezig is. Het gaat hier over miljarden, niet over miljoenen.  En dan nog los van de levensduurverlenging.  Voor elk jaar in de vrijgemaakte markt stelt dit probleem zich, dus sinds 2000.  Elk debat over nucleaire rente moet dus los gezien worden van eventuele levensduurverlenging.  Het is niet omdat Electrabel zijn kerncentrales langer mag open houden dat ze zoveel meer winst maken.  Nee, ze staan er, ze produceren, en voor elke KWh die eruit komt zit er die grote marge.  Het is een algemeen aanvaard idee dat bij fouten in de markt de overheid moet optreden. Men heeft dat jaren nagelaten.

En nog een pikant detail om mee af te sluiten.  Windturbines hebben nog een lagere marginale kost dan kerncentrales.  En wat zie je in landen die veel wind hebben, zoals Spanje en Duitsland?  Als de laatst aangeschakelde centrale een windturbine is, dan daalt de prijs op de elektriciteitsbeurs.  Logisch, want het is de goedkoopste centrale en duwt dus alle andere centrales weg.  Waarom is wind zo goedkoop?  Geen brandstofkost, geen CO2-kost.  En op lange termijn ook geen afvalkost zoals bij kernenergie.  Nu die bejaarde kerncentrales 10 jaar verlengen is dus zowat het stomste dat je kan doen.  Het vertraagt alleen de overgang van ons energiesysteem naar meer propere en goedkopere energie.  Investeringen die tijd vragen en geld.  Het enige wat wij doen is alles vertragen en geld naar Frankrijk laten stromen.

Kernenergie is erg verrijkend.  Voor Electrabel en voor de Franse staatskas.

Nucleaire Rente

De levensduur van de kerncentrales is in ons land vastgelegd op 40 jaar.  In de wet op de kernuitstap van 2003 werd beslist dat kerncentrales moeten afgeschakeld worden na 40 jaar trouwe dienst.  Alle kerncentrales werden echter afgeschreven op 20 in plaats van op 40 jaar.  Dat is dubbel zo snel als normaal.  Ter vergelijking, de nieuwe kerncentrale die men misschien in Borssele Nederland zou willen bouwen wordt afgeschreven op 40 jaar.  Toen de elektriciteitsmarkt nog niet vrijgemaakt was, werden de prijzen bepaald in het controlecomité.  Daarin zetelden werknemers, werkgevers en de exploitant van de kerncentrales.  De prijs was cost-plus: de kosten + een billijke winstmarge.  Met andere woorden: die versnelde afschrijvingen werden helemaal gedragen door de Belgische consumenten.  Ondertussen zijn die kerncentrales dus afgeschreven en leveren die een mooie winst op, de zogenaamde nucleaire rente of windfall profit.

Maar wat is nu de grootte-orde van die nucleaire rente?

A. 250 miljoen

B. 500 miljoen

C. 1,2 miljard

D. 2 miljard

Blondeel

Maandag gelezen in de krant: hij belde mij na het arrest op omdat hij wou dat tenminste iemand in de Kamer wist hoe de vork aan de steel zat, en de regering in de Kamer van antwoord kon dienen als het nodig was. Aan het woord was Dirk Van der Maelen die uitleg gaf over de 40 telefoongesprekken tussen hem en Paul Blondeel in december 2008.  De eerste is federaal parlementslid, de tweede rechter bij het Hof van Beroep.  Onderwerp: het fortisarrest.

Een zware onderschatting van het parlement door Paul Blondeel vind ik.  Hij zou zelf beter moeten weten, want hij weet, denk ik, heel goed dat de uitspraken die hij velt door meer dan 1 politicus uitgeplozen worden.  De 18de kamer van het Hof van Beroep van Brussel behandelt immers alle zaken van de regulatoren in dit land.  Alle zaken die met de CREG te maken hebben, de federale energieregulator, worden in die kamer behandeld.  Het gaat dan in hoofdzaak over tariefbeslissingen van de CREG, lees: over geld. Eigenlijk gaan die beslissingen erover hoeveel u en ik betalen voor gas en elektriciteit.  1/3 van de fatuur is namelijk de prijs voor distributie.  En die prijs wordt gereguleerd door de CREG. Maar de meeste intercommunales vinden de prijzen van de CREG d’office te laag.  Dus gaan ze naar Paul Blondeel om te zeggen dat de CREG toch niet zo goed beslist heeft.

Vorig jaar hebbben wij in het parlement ettelijke uren gedebatteerd over hoe de tarieven voor transit van gas moesten bepaald worden.  Dat zijn de tarieven die de shippers moeten betalen als ze via Belgische leidingen hun gas naar een ander land willen brengen.  De CREG had beslist dat die tarieven met 75% moesten dalen.  Grote woede bij Electrabel/Suez. Heel wat betrokken partijen stapten naar de 18de kamer van Paul Blondeel om die beslissing aan te vechten.  De regering van haar kant schiet ook altijd direct in actie als de belangen van Electrabel/Suez in het gedrang zijn.  Dus kwam Paul Magnette met een wetsontwerp dat er de facto voor zou zorgen dat de beslissing van de CREG niet kon stand houden.  Tijdens het parlementaire debat kwam dan de uitspraak de 18de Kamer.  Die schorste de beslissing van de CREG omdat ze vonden dat de CREG geen wetgeving kon toepassen die niet conform de Europese regels was.

Een uitspraak niet zonder belang voor het parlementaire debat, dat net ook ging over de vraag of de wet van Magnette wel in overeenstemming was met de Europese regelgeving.  En dus vroeg het parlement aan het Hof van Beroep om de uitspraak te bezorgen.  We hebben ze gekregen, en ze is uitvoerig gebruikt in het parlementaire debat.

De arresten van Paul Blondeel vinden dus best hun weg naar het parlement. Ze worden ijverig gebruikt en ik denk dat er meer dan 1 iemand in de Kamer ze begrijpt ook.  En als we ze niet zouden begrijpen, zijn er manieren genoeg om aan extra informatie te komen.  Er is het Jaarboek Energierecht, de energieblog van Publius, of een heel lijstje van energiejuristen die we kunnen bellen.  Wat we graag doen ook.  De juristen bellen, niet de rechters.

In Parijs staat de champagne al weken koud

De vragen waar onze energie vandaan komt, hoe we onze energie op een duurzame en betaalbare manier opwekken en hoe we de energiemarkt organiseren zijn pertinent en van vitaal belang. 

De voorbije dagen kan je alleen maar vaststellen dat het debat daar net niet over gaat. Het is verworden tot een cynische koehandel tussen de Belgische regering en monopolist Electrabel over hoe ze de koek onder hen twee kunnen verdelen. De ene het monopolie en het geld, de andere een pleister voor een lekkende begroting. Energieminister Paul Magnette (PS) verhult dit zelfs niet langer. In De Standaard van 11 september zei hij dat de studie over de energiemix in de eerste plaats besteld is geweest om het debat over de regionale verkiezingen te tillen. 

Electrabel heeft er voor zichzelf alle redenen toe om het openbreken van de energiemarkt tegen te gaan.  Zij verdienen gewoon teveel geld met kerncentrales die na 20 jaar afgeschreven zijn, maar wel een levensduur hebben van 40 jaar.  Kassa kassa.

Nu zomaar beslissen in achterkamertjes dat er een levensduurverlenging komt in een bilateraal akkoord tussen regering en Electrabel leidt tot een gigantische blanco cheque van alle Belgische belastingbetalers aan de Franse energiereus Suez waaronder Electrabel schuilt.  Bovendien geeft de regering met de levensduurverlenging het Franse bedrijf het instrument bij uitstek om de Belgische energiemarkt in de tang te blijven houden voor de komende decennia. Met Electrabel beschikt Suez over de meerderheid van de Belgische elektriciteitscentrales en heeft de meeste klanten. Ze maakt gretig gebruik van deze brute macht. De energiefactuur van de Belg is bij de hoogsten in de Europa. Tussen 2005 en 2007 betaalden onze grote bedrijven bovendien 1,2 miljard aan Electrabel voor emissierechten… die het gratis gekregen had.  Vorige week vielen 50 agenten binnen bij Electrabel voor een onderzoek naar vermoedelijke prijsafspraken en het kunstmatig opdrijven van de elektriciteitsprijs.

Het Belgische energiedebat is vandaag echter pertinenter dan ooit.  Hoe halen we de Europese doelstellingen inzake groene energie?  Op welke manier wordt ons elektriciteitsnet gemoderniseerd? Maar ook, waar zal ons aardgas vandaan komen?  Welke investeringen zijn nodig in aardgaspijpleidingen, net om bevoorradingszekerheid veilig te stellen? Op welke wijze kan hernieuwbare energie in ons lans massaal ontplooid worden, rekening houdend met misschien minder plaats op land, maar veel op zee? Welke investeringen zijn nodig op het vlak van energie-efficiëntie?

Het gaat met andere woorden over twee zaken.  Op korte termijn transitie doorzetten naar hernieuwbare en efficiënt inzetten van fossiele brandstoffen zolang ze er nog zijn, op middellange en lange termijn helemaal overschakelen naar een koolstofvrij energiesysteem.

Concreet moet het debat hic et nunc niet over de begroting gaan, wel over energiezekerheid en marktwerking.

Wat betreft energiezekerheid en energieveiligheid is er de laatste jaren door de bevoegde minister Magnette nauwelijks voorbereidend werk gedaan. Hij heeft een studie besteld die alleen bedoeld was om het parlementaire en maatschappelijk debat uit de weg te gaan. Onze elektriciteitswet voorziet nochtans dat er elke 4 jaar een “prospectieve studie” gemaakt wordt die gaat over de energievraag, het aanbod, de energiemix, en hoe hernieuwbare energie te bevorderen. Eind 2007 moest die klaar zijn, vandaag heeft het parlement nog altijd geen definitieve versie gezien. Er zijn alleen eindeloze discussies geweest over wie ze moest maken, wie er advies over zou moeten geven, of het parlement al dan niet het ontwerp mocht zien enzovoort. De energieregulator CREG is zelfs quasi buiten spel gezet bij de opmaak ervan.

Als de regering over enkele dagen beslist dat “kernenergie nodig is”,  hoe goed heeft ze er dan over nagedacht? Op basis van welk voorbereidend werk? Studies van de CREG die verloren gegaan zijn op het kabinet? De lobbynota’s van Electrabel? 

Wat betreft de organisatie van de Belgische energiemarkt, kunnen we alleen maar vaststellen dat ze in handen is van 1 monopolist, Electrabel, die grote winsten maakt dankzij haar afgeschreven kerncentrales. Het is niet meer dan logisch dat een deel van die winsten afgeroomd worden, centen die dan gebruikt kunnen worden voor de strijd tegen energiearmoede en voor verdere ontwikkeling van hernieuwbare energie. De logica is gebaseerd op de bijdrage die de Belgische consumenten in het verleden hebben geleverd via hun factuur. Niet als wederdienst voor het openhouden van verouderde kerncentrales. 

Beide discussies staan los van elkaar. Ze moeten wel dringend gevoerd worden, niet in de achterkamertjes, maar in het parlement en in overleg met het middenveld. Op basis van ernstig beleidsvoorbereidend werk en verifieerbare berekeningen. Niet zomaar het natte vingerwerk waarbij 250 miljoen hier en 500 miljoen daar op de pokertafel wordt gegooid.  Transparantie, verifieerbaarheid, objectiviteit. Dat zijn kenmerken van goed bestuur die in dergelijk strategisch debat van cruciaal belang zijn. 

Weinig mensen trappen in de e-mail spam berichten die proberen wijs te maken dat je enkele 100000 euro’s gewonnen hebt met een exotisch lottospel. Wie dat wel doet, blijft achteraf berooid achter. Nu zomaar besluiten om de kerncentrales langer open te houden in ruil  een habbekrats van de koek die Suez daarmee zal binnenrijven, en vervolgens de energiediscussie sluiten, zal de Belgische energieconsument berooid achter laten. De facturen blijven even hoog, de kerncentrales oud en versleten, de elektriciteit afhankelijk van eindige grondstoffen. In Parijs staat de champagne al weken koud. 

Inventaris: het arrest

Blijkbaar wil NIRAS het arrest liever niet gepubliceerd zien op de website van de Raad van State in de rubriek nieuws. Sowieso komt het wel op de website terecht. Maar wie het eerder wil lezen kan alvast hier terecht!

Arrest RVS toegang tot nucleaire inventaris

Nucleaire inventaris: 1 – 0

NIRAS, Nationale Instelling voor Radioactief Afval en Verrijkte Afvalstoffen, heeft de wettelijke opdracht om elke 5 jaar een inventaris te maken van het radioactief afval en van de nucleaire passiva.  Het eerste deel geeft een overzicht van alle radiaoctieve afvalstoffen op Belgisch grondgebied.  Het tweede deel gaat over de centen voor de opkuis van alle radioactieve bronnen.  Een raming van de opkuis van ontmanteling en sanering, hoeveel middelen opzij gezet werden door de producenten, de zogenaamde provisies, of die middelen toereikend zijn, en vooral beschikbaar, pakweg in 2100 wanneer ze nodig zijn.

Het NIRAS zegt hier zelf over dat het opdracht is van openbaar belang.  De opdracht voor het NIRAS kwam er met de regering Dehaene II.  België werd geconfronteerd met twee grote nucleaire kerkhoven in de Kempen waar nauwelijks geld voor opzij gezet werd.  In het nucleair jargon: BP1 en BP2.  Het eerste gaat over de opwerkingsfabriek Eurochemic, een groot OESO-project, geopend door Koning Baudewijn in 1966.  Alle optimisme ten spijt sloot de fabriek haar deuren nauwelijks 8 jaar later in 1974. De OESO-partners betaalden een symbolische som voor de opkuis maar dat was het dan.

Tot vandaag betalen we allemaal samen jaarlijks via onze elektriciteitsfactuur 55 miljoen euro voor de opkuis. In juni vorig jaar vroeg ik Paul Magnette hoeveel er al betaald was voor de sanering, en hoeveel het nog zou kosten. Het antwoord was duizelingwekkend: tussen 1989 en 2007 kostte BP1 310 miljoen euro en BP2 215 miljoen euro. De geschatte sanering die nog tot tenminste 2020 duurt zou nog 884 miljoen euro kosten. Uit andere vragen, en ook de website van het NIRAS blijkt dat het afval van Eurochemic, opgeslagen in vaten, lekt. Een aantal van die vaten zijn “niet conform” zoals het NIRAS zegt. Ze zijn geroest, of het afval loopt over. Als dat afval moet geherconditioneerd worden zal dat een pak meer kosten dan die 884 miljoen. Geld dat u en ik moeten betalen. Want, in internationale verdragen is bepaald dat de staat de uiteindelijke verantwoordelijke is. Vandaar de opdracht voor het NIRAS om te controleren of producenten wel genoeg opzij zetten. Om dergelijke nachtmerries in de toekomst te vermijden.

Die inventaris is volgens het NIRAS staatsgeheim! Vertrouwelijk! Voor de veiligheid van het land! Voor de bescherming van de nucleaire operatoren zelf! Op hun website staat een samenvatting met enkele algemene cijfers. 8 miljard kost de totale opkuis. 97% is gedekt door provisies. Dat is alles wat we weten. Heeft de samenleving misschien niet het recht om te weten of Electrabel genoeg opzij zet? Die 3% die niet gedekt is gaat over een bedrag van 233 miljoen. Door u en ik te betalen. En van die provisies die er wel zijn, wat voor provisies zijn dat? Het NIRAS zegt zelf boekhoudkundige provisies. Qua beschikbaarheid weinig garanties dus.

Om de opdracht van het NIRAS echt waar te kunnen maken, namelijk een verantwoorde en preventieve aanpak voor de toekomstige generaties, in de woorden van de regeerverklaring van 1995, moet dat document gewoon openbaar zijn voor iedereen. Wat heeft de nucleaire sector te verbergen? 

Ik stelde de vraag aan het NIRAS op basis van de wet van 2006 die de toegang tot milieu-informatie regelt. Het NIRAS weigerde, omwille van de veiligheid van het land, en de gevoelige economische informatie. Ik tekende beroep aan bij de Federale Beroepscommissie voor de Toegang tot Milieu-informatie. Zij oordeelde dat de openbaarmaking van die financieel-economische informatie wel een impact kon hebben op de betrokken operatoren, maar dat de toegang een hoger belang was. Met andere woorden: de inventaris moest openbaar gemaakt worden. Paul Magnette, bevoegd voor het NIRAS, zei in het parlement, voor mij geen probleem, die beslissing kan gewoon uitgevoerd worden. Maar de Raad van Bestuur van het NIRAS zei no passeran, vroeg aan de Raad van State om hoogdringend die beslissing te laten schorsen. Vorige week donderdag stonden we daar met 4 partijen: FOD Binnenlandse Zaken, FOD Energie, Federale Beroepscommissie zelf, en ikzelf om voor de rechter te pleiten dat de beslissing van de Federale Beroepscommissie toch zou gevolgd worden. Vandaag verwierp de Raad van State het schorsingsverzoek van NIRAS. En zo is het 1-0. 1 voor de samenleving en 0 voor NIRAS.

Eind april liggen de cijfers op tafel. Dan weten we hoe NIRAS berekend heeft dat de nucleaire opkuis 8 miljard kost. Hoeveel Electrabel en SPE opzij gezet hebben. Hoeveel de illegale afvalstorten van Umicore in de Kempen nog kosten. Of daar geld voor is. Of de controle op Synatom werkt. Of het SCK en IRE genoeg geld opzij zetten. Of dat geld er gaat zijn  in pakweg 2100. Of u en ik ervoor moeten betalen.

Dan weten we met andere woorden hoe duur nucleaire energie echt is en of de vervuiler ervoor betaalt.

biobrandstoffen?

In de kranten de vorige week allerlei berichten over biobrandstoffenfabrieken die dreigen over kop te gaan. De vorige paarse regering had volop de kaart getrokken van de biobrandstoffen. Een oplossing voor het klimaatprobleem, er zouden stimuli komen, volgens Van Brempt zouden alle lijnbussen op biobrandstoffen gaan rijden, Leterme ging alle landbouwgrond daarvoor gebruiken. Toen kwam de ontuchtering: biobrandstoffen zijn eigenlijk verre van groen, komen in concurrentie moet voedsel, geen bussen meer op biobrandstoffen. Maar ondertussen hadden een aantal bedrijven investeringen gedaan, maar zij konden met hun biobrandstoffen nergens terecht. 

Vandaag kondigde Paul Magnette aan dat er een uitweg is. Er komt een verplichte bijmenging aan de pomp. In zeker zin voert hij uit wat de vorige regering beloofd had. Voor de bedrijven is het goed nieuws. Maar biobrandstoffen gebruiken in het verkeer is totale waanzin. Een beetje bijmengen bij fossiele brandstof doet die fossiele brandstof niet weg. Met bio heeft het weinig te maken. Bovendien zijn de ecologische en sociale criteria toch nog altijd een lachertje. Voor veel van die zogenaamde biobrandstoffen moet het regenwoud wijken. Of voedselproductie. En dan gaat het over tanken of eten.

Nee, biobrandstoffen, het wordt nooit een mooi verhaal. Ook al zouden er strenge criteria zijn. Dan nog is het onzinnig om ze te gebruiken in transport. Het zou veel beter zijn om streng gecertifieerde biomassa te gebruiken voor de productie van elektricteit en warmte. En dat we de discussie voeren over welke biomassa wel, en welke niet. Onlangs gingen we op bezoek bij Electrawinds in Oostende. Zij hebben een groote biofuel en biostoomcentrale voor de productie van elektriciteit. Vandaag draaien zij vooral op afval, maar de biostoomcentrale kan vele soorten grondstof aan.

Wat ons betreft kan biobrandstoffen van de eerste generatie enkel voor het maken van stroom en warmte. Het zou nodig zijn dat het beleid daar ook eens duidelijk over wordt. De bijmenging is maar tijdelijk. Dat dit aangegrepen wordt om het biomassabeleid toch op een andere leest te schoeien.

Opiniestuk verschenen in De Standaard.

Kernenergie ja of nee

Ik pleit nergens voor.  Ik treed als premier niet voortdurend op als partijsoldaat. Zegt Herman Van Rompuy in De Standaard over het al dan niet langer openhouden van de kerncentrales. Straks na de paasvakantie begint de campagne, en dus de boude politieke uitspraken. En na de verkiezingen herneemt het echte politieke werk weer. Iedereen die van ver of dichtbij betrokken is bij, of geïnteresseerd in de energiekeuzes, heeft dit najaar al met stip in de agenda genoteerd. CD&V verkoopt het als een debat over de ideale energiemix, zo hebben ze het toch ingeschreven in het regeerakkoord. Maar laten we vooral een kat en kat noemen, CD&V, zoals gewoonlijk in de slipstream van Suez, wil gewoon de levensduur van de kerncentrales verlengen. En dus wordt de vraag kernenergie ja of nee.

Het is goed dat de premier zich boven het debat stelt. Wat een premier bij uitstek hoort te doen. Hij is de baas van het land, en inderdaad geen partijsoldaat. Maar dan is het wel essentieel dat hij waakt over de uitgangspunten. Ik denk zelfs dat daar iedereen het over eens is: de energietoekomst ligt in handen van de hernieuwbare energie.  Alle fossiele brandstoffen, net zoals uranium, de grondstof voor kernenergie zijn eindig. Toen we vorig jaar op bezoek gingen bij Umicore hoorden we daar ook zeggen, ja we zijn voor kernenergie, maar vanaf 2030 hebben we het niet meer nodig. 2030, dat is slechts 5 jaar na 2025, de laatste fase van de wet op kernuitstap. Dus een nabije toekomst zonder kernenergie is geen utopie, wel harde realiteit.

De vraag die zich stelt is: hoe gaan we daar geraken? De uitdagingen zijn groot.

Ten eerste is er erg grote nood aan investeringen. De federale energieregulator publiceerde eerder een studie over de problemen van te weinig productiecapaciteit. Investeringen zijn nodig. De vraag: in wat? In het onderhoud van kerncentrales die 40 jaar oud zijn? Zo werd er onlangs nog 100 miljoen geïnvesteerd in Doel 1. Of in nieuwe, moderne, propere hernieuwbare energiecentrales?

Ten tweede zijn er de Europese doelstellingen op vlak van hernieuwbare energie, voor België 13% tegen 2020. Vriend en vijand is het erover eens dat het vandaag een uitdaging is, maar wel eentje die realistisch is. Als je zorgt natuurlijk voor een goed investeringsklimaat en een duidelijk regelgevend kader. Dat niet om de 5 voeten wijzigt en al zeker niet met elke nieuwe regering, ook al blijven de partijen grosso modo dezelfde. Ik kreeg een brief van het Nucleair Forum, die van die propaganda. Ze schreven mij: er moet een stabiele consenus komen. Ik heb teruggeschreven dat die stabiele consensus gevonden werd in 2003. Of moet dat veranderd worden omdat CD&V/Suez het er toen en vandaag niet mee eens is? Op zichzelf zijn zij geen meerderheid. (Dat van CD&V heb ik er niet bijgeshreven, ik neem aan dat ze wel tussen de lijnen kunnen lezen.  De baas van het Nucleair Forum is trouwens notoir CVP’er)

Ten derde is er het grote probleem van de monopolistische markt. Alle kerncentrales in handen van 1 producent. Ik maak nu eventjes abstractie van het kleine aandeel dat bij SPe zit, en de swap tussen Electrabel en EON. Over dat laatste zei de CREG vanmorgen in de Commissie Bedrijfsleven: beperkte megwatts verdeeld in functie van wat heb ik nodig in het buitenland en wat kan ik missen in het binnenland. Dit zo laten creëert helemaal geen plaats voor andere energievormen, die wat mij betreft, een pak beter zijn.

En dan is er de bevoorradingszekerheid. Want in België hebben we niks. Klopt, maar dit impliceert dat onze enige kans de vlucht vooruit is. Onze vraag naar energie beheersen. De verspilling van het standby-verbruik is goed voor 1 kerncentrale bijvoorbeeld. En massaal inzetten op alternatieven. En nee, rekenen op kernenergie uit het buiteland is helemaal geen optie. In december 2007 voerden we massaal veel elektricteit in. Kerncentrales in België in revisie, maar die in Frankrijk hadden problemen. En dus hebben we windenergie ingevoerd uit Duitsland. Duitsland koos wel om hernieuwbare massaal uit te bouwen en is steeds vaker depanneur van dienst.

In functie van een duurzame energietoekomst is de wet op de kernuitstap een bondgenoot. Het uitfaseren van oude, inefficiënte centrales geleidelijk aan plaats laten maken voor nieuwe technologieën. Nu alle eieren in de mand laten van kernenergie is de grootste bedreiging voor hernieuwbare energie.  En ook dat zegt Herman Van Rompuy in De Standaard: ik zeg alleen dat we niet langer mogen talmen als we kernenergie nog een plaats willen geven in onze energievoorziening. Of, in het andere geval, om meer alternatieve bronnen te zoeken.

Het uitgangspunt is dus niet kernenergie ja of nee. Wel het tijdspad en investeringskader voor hernieuwbare energie.  Zetten we de toekomst op de kaart of blijven we steken in het verleden?

Gas- en elektriciteitsprijzen

Elk jaar publiceert de Europese Commissie een verslag over de stand van zaken van de interne markt gas en elektriciteit.  Daarin wordt een overzicht gegeven of de lidstaten de Europese wetgeving goed en tijdig omgezet hebben, de situatie op de klein- en groothandelsmarkten voor gas en elektriciteit, de evolutie van de prijzen, het gedrag van de consument, …

Globaal gezien zijn de prijzen voor gas en elektriciteit in België meer gestegen dan in de andere lidstaten, en meer dan het Europees gemiddelde.  Er is wel een verschil tussen gas en elektriciteit. 

De elektriciteitsprijzen stegen in de EU gemiddeld 2%, maar in België stegen ze 13%.  Slechts in twee landen is elektriciteit voor de gezinnen duurder: in Cyprus en in Ierland.  Voor u het steekt op de taksen: het gaat over prijzen zonder belastingen.

De prijzen voor gas zijn in de EU harder gestegen dan die van elektriciteit: gemiddeld tussen 5 en 7%. In België ook meer dan het Europese gemiddelde, hier zijn er 7 landen met hogere tarieven.  Het verslag vermeldt ook de prijsstijgingen voor de industrie een pak steviger zijn.

Globaal is de conclusie van de Europese Commissie dat de gas- en elektriciteitsmarkten nog te geconcentreerd zijn: teveel in handen van 1 of slechts enkele spelers.  Zo verwijst de Europese Commissie naar Nederland om die stelling hard te maken.  In Nederland liggen de prijsstijgingen beneden het EU-gemiddelde en de Europese Commissie wijt dat aan het hoge percentage klanten dat van leverancier verandert.  Dus zegt de Europese Commissie als er maar genoeg spelers zijn, en dus genoeg concurrentie dan werkt het wel.

Een conclusie die voor België al eerder te lezen was in een studie van de federale energieregulator, zeg maar waakhond, de CREG. Bij de prioriteiten staat daar in het eerste punt: de marktmacht van de dominante speler moet aangepakt worden.  Voor wie er nog aan zou twijfelen, de dominante speler in België is Electrabel.  Zegt de CREG: diens evenwichtig uitgebouwd machinepark, dat mede door te kunnen beschikken over versneld afgeschreven kerncentrales steeds de infra-marginale eenheden levert, is binnen België niet beconcurreerbaar. Passende maatregelen zijn absoluut vereist.

Ik kan nu al op een blaadje geven dat het Europese voortgangsrapport aanleiding zal geven tot een batterij parlementaire vragen.  Elke keer als er in de krant iets over prijsstijgingen verschijnt struikelen politici over elkaars voeten met een batterij aan voorstellen: maximumprijzen, sterke energieregulator, …  Niet dat er van al die aankondigingen door de meerderheid al iets ter harte is genomen.  Wat bevoegd minister Paul Magnette tot nu toe gedaan heeft is voornamelijk forfaitaire kortingen geven op gas en elektriciteit, 250 miljoen afluizen van Electrabel, en vooral regels gemaakt die ervoor zorgen dat het andere deel van uw factuur, met name de prijzen voor distributie, ook een pak zullen stijgen.  Daar bovenop loopt u als consument nog een daling van gemiddeld 20 euro op uw gasfactuur mis, omdat dankzij alweer Paul Magnette binnenkort de gastransittarieven anders worden bepaald (voor de goede verstaander: in het voordeel van Suez, in het nadeel van de consument).  Veel structureel (uitgezonderd dan de nieuwe regels voor distributie & transit) komt er dus niet bij kijken.

Marktmacht aanpakken?  Niets! Eigenlijk is de marktpositie van Electrabel altijd mooi beschermd geweest door de traditionele politici, en wie weet zelfs afgekocht voor die schamele 250 miljoen. Nochtans zijn er genoeg voorstellen, onder andere in de studie van London Economics, ook beoordeeld door de CREG, om iets te doen aan het opdelen van het productiepark van Electrabel. Productiepark opdelen impliceert meer spelers. Meer spelers, meer concurrentie, dus lagere prijzen.

Minister Q liet in december wel een balonnetje op.  Als Electrabel niet dringend, zoals afgesproken in de Pax Electrica, productiecapaciteit zou afstaan aan een andere speler, zou de groep een belasting gepresenteerd krijgen van 750 miljoen euro.  Nauwelijks enkele weken later kondigde Electrabel aan dat ze capaciteit ruilt met EON, en zo komt EON dan wat nadrukkelijker op de Belgische markt. Maar lagere prijzen zullen er niet komen: Electrabel maakt een beetje minder omzet en winst in ons land en een beetje meer in Duitsland.  EON op haar beurt maakt wat minder omzet en winst in Duitsland, wat meer in België.  Met andere woorden, ze doen elkaar de duvel niet aan en de consument zal er niets van merken. Van Q hebben we sindsdien niet veel meer gehoord.

Nochtans is het eigenlijk echt heel simpel.  De wet op de kernuitstap voorziet in een geleidelijke sluiting van de kerncentrales vanaf 2015. Het is het handigste en makkelijkste instrument om onze elektriciteitsmarkt te moderniseren, open te breken en concurrentieel te maken.  Door het sluiten van de kerncentrales worden we minder afhankelijk van 1 energiebron, en vooral van 1 energiespeler. Er komt plaats voor nieuwe productiecapaciteit, bij uitstek hernieuwbare energie, waardoor we de Europese energiedoelstellingen zullen halen. Stoppen met de wet in vraag te stellen impliceert eindelijk de broodnodige investeringen aantrekken en mogelijk maken. En de Belg die wint: meer jobs in de sector van hernieuwbare energie, een beter klimaat, meer concurrentie en dus lagere prijzen. 

Nu nog politici die niet verkocht zijn aan Electrabel.